“GO‘RO‘G‘LI” DOSTONIDAGI AN’ANAVIY JAMIYAT MAROSIMLARINING TARIXIY-ETNOGRAFIK TAHLILI
DOI:
https://doi.org/10.47390/hum-i4v2y2026/n01Kalit so‘zlar:
“Go‘ro‘g‘li” turkumi, qahramonlik eposi, etnografiya, marosim, initsiatsiya, sotsiomadaniy genezis, an’anaviy huquq (odat), qasamyod instituti, etnik identifikatsiya, mifologik tafakkur, Chambilbeklik.Annotatsiya
Mazkur maqolada o‘zbek xalq qahramonlik eposining yirik namunasi bo‘lmish “Go‘ro‘g‘li” turkum dostonlarida aks etgan urf-odat va marosimlar tizimi xalqning an’anaviy ijtimoiy hayoti, ijtimoiy-siyosiy institutlari hamda ma’naviy-axloqiy qadriyatlarini o‘zida namoyon etuvchi tarixiy-etnografik manba sifatida chuqur tahlil qilinadi. Dostonlar syujetidagi ontologik jarayonlar (tug‘ilish, ism qo‘yish, o‘lim), initsiatsiya (yigitlikka o‘tish va qahramonning ijtimoiy legitimatsiyasi), elchilik, nikoh, mehmondo‘stlik va qasamyod kabi rasm-rusumlar shunchaki badiiy ifoda emas, balki an’anaviy jamiyatdagi munosabatlarni tartibga soluvchi vosita ekanligi ko‘rsatib berilgan. Shuningdek, dostondagi marosimlar xalqning tarixiy o‘tmishi, mifologik dunyoqarashi, “dasht demokratiyasi” qoidalari hamda islomiy qadriyatlar sinkretizmi asosida tadqiq etilib, ularning etnik identifikatsiyani mustahkamlovchi vosita sifatidagi roli ilmiy asoslanadi.
Iqtiboslar
1. Go‘ro‘g‘li. O‘zbek xalq dostonlari. – Toshkent: Cho‘lpon nomidagi NMIU, 2017. – 448 b.
2. Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi / Aytuvchi Muhammad Jomrod o‘g‘li Po‘lkan. Nashrga tayyorlovchi M. Murodov. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti, 1967. – 280 b.
3. Go‘ro‘g‘li / Aytuvchi Rahmatulla Yusuf o‘g‘li. Nashrga tayyorlovchi T. Mirzayev. – Toshkent: Sharq, 2006. – 320 b.
4. Go‘ro‘g‘li. Xorazm dostonlari / Nashrga tayyorlovchilar S. Ro‘zimboyev, X. Ro‘zimboyev, G. Eshjonova. – Urganch: Xorazm, 2004. – 280 b.
5. Mirzayev T. Doston. O‘zbek folklorining epik janrlari. – Toshkent: Fan, 1981. – 216 b.
6. Turdimov Sh. Go‘ro‘g‘li dostonlarining genezisi va tadrijiy bosqichlari. Monografiya. – Toshkent: Fan, 2011. – 240 b.
7. Jirmunskiy V.M., Zarifov X.T. O‘zbek xalq qahramonlik eposi. – Toshkent: Fan, 2017. – 456 b.
8. Sarimsoqov B. O‘zbek marosim folklori. – Toshkent: Fan, 1986. – 220 b.
9. Ubbiniyazova, J. (2026). EPIK QAXRAMON TABIATINING DUALLIGI (QORAQALPOQ XALQ DOSTONI«ALPAMIS» MISOLIDA). In ILMIYARXIV. https://ilmiyarxiv.com/index.php/preprint/preprint/view/28
10. Initsiatsiya (lotincha initiatio — qabul qilish, boshlash) — an’anaviy va qadimiy jamiyatlarda o‘smirlarning (asosan o‘g‘il bolalarning) bolalik hayotidan kattalar (balog‘atga yetganlar) qatoriga o‘tishini hamda jamiyatning to‘laqonli a’zosiga aylanishini anglatuvchi maxsus marosim va jismoniy-ruhiy sinovlar majmuasidir.
Yuklab Olishlar
Nashr qilingan
Son
Bo‘lim
Litsenziya
Ushbu ish Creative Commons Attribution 4.0 International License ostida litsenziyalangan.
