SUD TIZIMIDA MEDIATIV KELISHUVNING AMALIY MUAMMOLARI VA ULARNI HAL ETISH YO’LLARI VA BU BORADA XORIJ TAJRIBASI
DOI:
https://doi.org/10.47390/hum-i5v2y2026/n04Kalit so‘zlar:
mediativ kelishuv, mediatsiya, mediator, mediatsiya tartib – taomilini amalga oshirish to’g’risidagi kelishuv, mediatsiyani qo’llash to’g’risidagi kelishuvAnnotatsiya
Ushbu tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda mediatsiya qonunchiligi (2018-yilgi Qonun va tegishli protsessual kodekslar) mavjud bo‘lishiga qaramay, amaliyotda bir qator muammolar bor. Jumladan, kelishuv bitimi («mediativ kelishuv») faqat birinchi instansiya sudining maslahatxona bosqichida ruxsat etilishi koʻp holatlarda taraflarning ixtiyorini cheklaydi. Shuningdek, mediatsiya bitimi sud tomonidan tasdiqlanmaguncha ijro huquqiga ega emas, ya’ni hech qanday avtomatik ijro mexanizmi koʻzda tutilmagan. Bu omillar tomonlararo nizolarni sudlarsiz tez hal qilish imkoniyatini pasaytiradi. Tahlil natijalaridan kelib chiqib, asosiy takliflar quyidagilar: protsessual qoidalarni kengaytirish, mediatsiya bitimlarini avtomatik ijroga yaroqli hujjatga aylantirish mexanizmini joriy etish (masalan, notarius yoki sud ijrochisi ko‘magida ijrovaraqa berish), kelishuvning mazmuniy talablarini aniq belgilash, sudlarda mediatsiyani majburiy tavsiya etish tartiblarini kiritish hamda mediatorlar malakasini kuchaytirish (sertifikatlash va uzluksiz ta’lim) lozim. Ushbu takliflar sud tizimining yukini yengillashtirib, fuqarolar va biznes uchun nizolarni tez, arzon va ishonchli hal qilish mexanizmini mustahkamlashga xizmat qiladi
Iqtiboslar
1. «Mediatsiya to‘g‘risida»gi Qonun (2018);
2. Fuqarolik protsessual kodeksi (166–169, 131–134-modda);
3. Iqtisodiy protsessual kodeksi (131–134-modda);
4. O‘zbekiston Oliy sud Plenumining tegishli qarorlari (masalan, 2025-y. 10-sonli Plenum qarori);
5. BMT Singapur konvensiyasi (2018);
6. Germaniya, Fransiya qonunchiligi bo‘yicha sharhlar;
7. CEDR kabi ADR tadqiqotlari asosiy tayanch manbalari.
Yuklab Olishlar
Nashr qilingan
Son
Bo‘lim
Kategoriyalar
Litsenziya
Ushbu ish Creative Commons Attribution 4.0 International License ostida litsenziyalangan.
